بىهمزه بود ، و « آيت » علامت و نشان بود ؛ و آية منك ، و بمعنى رسالت بود ؛ الا ابلغا هذا المعرّض آية « 1 » ، و « كلمه » لفظى بود كه دليل كند بر معنى بوضعش ، و از « حرف » دو چيز مفهوم شود يكى هجا مثل ا ب ت ث ، دوم « هل » و « قد » و « بل » . هر سورتى را نامى است و آن جمله در خبرى است از رسول صلى اللّه عليه و آله كه او گفت كه : أعطيت مكان التوراة السبع الطوال ، و أعطيت مكان الزبور المائين ، و أعطيت مكان الانجيل المثانى ، و فضّلت بالمفصّل ، گفت : مرا بجاى توراة هفت سورهء دراز دادند يعنى البقره و آل عمران و النساء و المائدة الانعام و الاعراف و التوبه ، و بجاى زبور « مائين » دادند يعنى سورتهائى كه كما بيش صد آيت است چون انفال و يونس و هود و يوسف و غير آن ، و بجاى انجيل مثانى دادند ؛ و آن سورتهائى است كه كم از مائين باشد ؛ و مثانى از آن گويند كه ثانى مائين است ، حسن بصرى گفت : مراد به « مثانى » فاتحة الكتاب است ، و مرا تفضيل دادند به « مفصّل » كه هيچ پيغمبر صاحب كتاب را ندادند عبد الله عباس گفت : از « سورة الضحى » است تا به آخر ؛ و براى آنش مفصّل خوانند كه فصل بسيار بايد كرد ميان هر دو سوره به « بسم اللّه الرحمن الرحيم » و بعضى ديگر گفته‌اند كه : از براى آنكه فصل بايد كرد ميان هر دو سوره بتكبيرى . فصل در ثواب خوانندهء قرآن عبد اللّه مسعود از رسول صلى اللّه عليه و آله روايت كرد كه او گفت « 2 » : القرآن مأدبة اللّه فتعلّوا من مأدبته « 3 » ما استطعتم انّ هذا القرآن هو حبل اللّه و هو النور المبين و الشفاء النافع گفت : اين قرآن مهمانى خداست بياموزيد از مهمانى خداى چندانكه توانيد ، اين

--> ( 1 ) - - بيتى از كعب زهير و مصراع دوم آن اينست : « ايقظان قال القول اذ قال ام حلم » . ( 2 ) - - محدث نورى ( ره ) در مستدرك الوسائل ( ج 1 ، ص 287 و 292 ) اين حديث را از جامع الاخبار و تفسير ابو الفتوح نقل كرده و همچنين سائر احاديث اين فصل بلكه همهء فصول مقدمه را در مجلد مذكور در « ابواب قراءة القرآن و لو فى غير الصلاة » يعنى ( ص 287 - 317 ) نقلا از تفسير ابو الفتوح درج كرده است ؛ فراجع ان شئت . ( 3 ) - - در عبارت تفسير ابو الفتوح و جامع الاخبار كلمهء « من » نيست ليكن در تفسير امام حسن عسكرى و غالب نسخ تفسير حاضر هست مطابق آنچه در ترجمه ذكر شده است .